Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 7

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen folk şiirlerinin her çeşidine verilen ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, ilgi eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile müntesip ve Türk’e özgü manaında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve belli başlı bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle hatlan ve giderek anonimlehandan bir nazım biçimidir. Yırler esas kuartetklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. Yırlerdeki kuartetklere (üçlük yahut ikilik bile olur) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise folk dilinde “saz” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonrasında gene edilen ikilik (ya da daha çok) dizelerdir.

Yırnün belli başlı bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan ya da rastgele bir folk şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü olur. Bu yüzden türkü tipinin en bariz özelliği melodisidir. Yırler hece ölçüsünün her kalıbıyla söylenir. Doğrusu hece sayısı bakımından bir sınırlama gerçekleşemez.

Yırlerin yetişkin çoğunluğu anonimdir ya da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuşdolaşma. Yırler bu şekilde folkın dünyalıkı olurlar ve folkın her kesimine seslenme fail sanat erilar aracılığıyla albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan yaygın bir çalgı türüdür. Yırler çoğu su, bir doğa fenomenı ya da bir kahramanlık hakkındasında doğar ve yayılırlar. Yırler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, yer adlarının, ayrıca konuların üstelik değişmiş olduğu görüldüğü derunin, nerede doğduklarını saptamak zahmetlileşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere gereğince usulsüz ve usullü ırlamakler olarak dü kıvrım yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı derunine düz uzun havalardır. Usullü olan ırlamakler grubunda ise ekseriyetle piyes havaları yer kızılır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da fay hava adı verilmektedir.

Türklerde anlayışlenen konulara gereğince bile sınıflama yaratıcı yazarlar vardır. Konularına gereğince ırlamakler:

Ninniler
Çocuk ırlamakleri
Huy ırlamakleri
Aşk ırlamakleri
Kahramanlık ve askerlik ırlamakleri
Resim ırlamakleri
İş ırlamakleri
Alınlıklı ırlamakleri
Ölüm ırlamakleri (Ağıt)
Katakulli ırlamakleri
Mizaç ve efsanevi ırlamakleri
Zeybek ve derebeyi ırlamakleri
Cinayetler ve zehirklı olaylarla alakalı ırlamakleri
Güldürücü ırlamakleri