Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 11

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen avam şiirlerinin her çeşidine maruz ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, dikkat eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile ilişkin ve Türk’e özgü manaında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve mukannen bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle alfabelan ve zamanla anonimleneşeli bir nazım biçimidir. Koşukler esas dörtlüklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. Koşuklerdeki dörtlüklere (üçlük veya ikilik de olabilir) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise avam dilinde “bağlama” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonra yine edilen ikilik (evet da henüz çok) dizelerdir.

Koşuknün mukannen bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan evet da herhangi bir avam şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü olur. Bu yüzden türkü tipinin en kupkuru özelliği melodisidir. Koşukler hece ölçüsünün her kalıbıyla söylenir. şu demek oluyor ki hece skorsı itibarıyla bir sınırlama gerçekleşemez.

Koşuklerin majör çoğunluğu anonimdir evet da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuştur. Koşukler bu şekilde avamın esrarı olurlar ve avamın her kesimine seslenme eden artistlar tarafından albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan geniş bir müzik türüdür. Koşukler çoğu defa, bir natür fenomenı evet da bir kahramanlık huzursında doğar ve yayılırlar. Koşukler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, mevki adlarının, hatta mevzuların üstelik değiştiği görüldüğü muhtevain, nerede doğduklarını saptamak canleşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere gereğince usulsüz ve usullü ırlamakler olarak iki ayrım yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı muhtevaine alan uzun havalardır. Usullü olan ırlamakler grubunda ise genellikle kumar havaları mevki allıkır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da gücenmiş esir adı verilmektedir.

Türklerde kârlenen konulara gereğince de sınıflama yaratıcı yazarlar vardır. Mevzularına gereğince ırlamakler:

Ninniler
Çocuk ırlamakleri
Tabiat ırlamakleri
Aşk ırlamakleri
Kahramanlık ve askerlik ırlamakleri
Seremoni ırlamakleri
İş ırlamakleri
Katlıklı ırlamakleri
Ölüm ırlamakleri (Ağıt)
Entrika ırlamakleri
Tab ve efsanevi ırlamakleri
Zeybek ve derebeyi ırlamakleri
Cinayetler ve çığlıkklı olaylarla alakalı ırlamakleri
Güldürücü ırlamakleri